“Het systeem is mensenwerk, dus we kunnen het veranderen”
Het sociale stelsel in Nederland is bedoeld om mensen te helpen. Toch sluiten de regels niet altijd aan op de werkelijkheid van gezinnen in Arnhem-Oost. Wie ondersteuning zoekt, raakt vaak verstrikt in voorwaarden en loketten, terwijl problemen zich achter de voordeur opstapelen. Cathelijne Bouwkamp, coordinerend wethouder voor Arnhem-Oost, en Marije Ruysch-Koster, directeur van de Energiebank Arnhem, zijn overtuigd dat het anders moet.
In wijken waar bestaansonzekerheid groot is, blijkt het huidige systeem vaak ontoereikend. “We hebben systemen gebouwd om specifieke problemen op te lossen,” vertelt Marije Ruysch-Koster. “Heb je een probleem met X, dan ga je naar loket X. Maar bij de mensen waar wij achter de voordeur komen, is er sprake van een stapeling van problemen. Een ‘clusterfuck’ van zorgen over geld, gezondheid, wonen en eenzaamheid. Loketten werken vaak niet samen, waardoor mensen vastlopen.”
Van wasmachine tot bestaanszekerheid
Een treffend voorbeeld van ‘doen wat nodig is’, is het verhaal van een vrouw die een energiecoach hulp vroeg bij de aanschaf van een zuinige wasmachine. Marije: “We zagen dat ze driehonderd keer per jaar waste, wat leidde tot een enorme energierekening. Toen we een vraag verder stelden – waarom was je zo vaak? – bleek dat ze simpelweg geen kleren had voor haar kinderen. Ze wilde dat ze schoon naar school gingen en moest daarom continu wassen. Dan is “doen wat nodig is” niet een gesprek over energiebesparing, maar zorgen dat er kleding komt.”
Marije Ruysch-Koster: “Doen wat nodig is, is soms niet een gesprek over energiebesparing, maar zorgen dat er kleding komt”
Nieuwe manier van werken
Om professionals de ruimte te geven direct te handelen in zulke situaties is in Arnhem-oost een pilot gestart met een nieuwe, experimentele werkwijze, gebaseerd op de inzichten uit Immerloo Schuldenvrij. Hierin krijgen professionals mandaat en budget om problemen direct op te lossen, zonder eindeloos te overleggen. Wethouder Cathelijne Bouwkamp: “We vinden het in Nederland normaal dat we met een tafel vol mensen praten over wiens probleem iets is. Iedereen krijgt betaald om erover te vergaderen, maar we mogen geen honderd euro uitgeven om het probleem direct op te lossen. Dat principe accepteer ik niet meer. Als je een probleem tegenkomt, moet je het gewoon kunnen fixen.”
Binnenkomen via energie
De Energiebank speelt een belangrijke rol in de pilot. Hun coaches komen niet binnen via een hulpvraag bij een wijkteam, maar bellen aan met een concreet aanbod over energie. “Energie is niet stigmatiserend, het is een onderwerp waar we allemaal mee te maken hebben,” legt Marije uit. “daardoor komen wij achter voordeuren die voor anderen gesloten blijven. In de afgelopen drie jaar zijn we bij 6.500 huishoudens geweest en zaten we gemiddeld zes uur bij mensen thuis. Dan bouw je een vertrouwensband op en zie je wat er echt speelt.”
Cathelijne Bouwkamp: “We moeten af van het idee van zelfredzaamheid voor mensen die al in de overlevingsstand staan”
Menselijke maat terugbrengen
Voor wethouder Cathelijne Bouwkamp is deze aanpak essentieel voor het Nationaal Programma Arnhem-Oost. “Het gevaar van de overheid is dat we voor mensen invullen wat ze nodig hebben. Dat roepen we dan en vervolgens gaan we gewoon weer door. Jullie wijzen ons daarop en houden ons een spiegel voor,” zegt ze tegen Marije. “Doen wat nodig is, betekent soms dat je regels moet loslaten. Het systeem is uiteindelijk mensenwerk; wij hebben die regels zelf gemaakt, dus wij kunnen ze ook zelf veranderen.”
Een gemeenschap bouwen
Het uiteindelijke doel is niet alleen problemen oplossen, maar een gemeenschap bouwen waarin mensen elkaar dragen. “het gaat er niet om hoe ver je als energiecoach gaat, maar dat je weet: als ik iets aankaart, is er iemand anders die het overneemt,” zegt Cathelijne. “We moeten af van het idee van zelfredzaamheid voor mensen die al in de overlevingsstand staan.” Volgens Marije moeten we in plaats daarvan ‘samenredzaamheid’ faciliteren. “Dat betekent: professioansl die hun 06-nummer geven, die net dat stapje extra doen en die niet loslaten totdat er echt iets veranderd is.”
Deze nieuwe aanpak en de energiecoaches laten zien dat verandering mogelijk is door klein te beginnen en de menselijke maat leidend te maken. Marije besluit: “Het zijn vaak kleine ingrepen met grote impact. Iemand die weer gaat zwemmen omdat een coach meegaat, of schuldenrust creeren waardoor iemand weer durft te dromen. Dat is waar we het voor doen.”
Het tweegesprek tussen Marije Ruysch-Koster en Cathelijne Bouwkamp verscheen oorspronkelijk in het Arnhem-Oost Magazine van december 2025. Het interview is met toestemming op onze website geplaatst. Klik op deze link om het interview digitaal in het magazine te lezen.
