Hoe kan energiehulp bijdragen aan meer dan een lagere energierekening? Die vraag stond centraal tijdens de Kick Off Stookseizoen 2027 van Energiebank regio Arnhem in het Posttheater. Cyril Weijers, wethouder van de gemeente Rheden, heette de aanwezigen welkom en gaf daarmee het startsein voor een avond waarin praktijkervaring, wetenschappelijk onderzoek en het gedachtegoed van energiearmoede, gezondheid en Positieve Gezondheid bij elkaar kwamen.
De Arnhemse Aanpak Energiearmoede (AAEA) vormde deze avond de rode draad: niet alleen kijken naar energiegebruik en de woning, maar vooral naar de mensen die er wonen.
Energiearmoede is meer dan een hoge energierekening. Een slecht geïsoleerde of vochtige woning kan invloed hebben op het wooncomfort en de gezondheid. Financiële zorgen kunnen daarnaast leiden tot stress en onzekerheid. Energiecoaches van Energiebank regio Arnhem werken vanuit de praktijk. Zij bezoeken bewoners thuis, bekijken samen de situatie en bespreken welke mogelijkheden er zijn. Dat levert praktische oplossingen op, maar het gesprek kan ook andere vragen zichtbaar maken. Die persoonlijke aanpak is een belangrijk uitgangspunt: door bij mensen thuis te komen, ontstaat ruimte voor een gesprek dat verder kan gaan dan energie alleen.
Hanan: een onverwachte opbrengst
Hoe ver zo’n contact kan reiken, werd tijdens de bijeenkomst zichtbaar in het verhaal van Hanan. Haar contact met de Energiebank begon vanuit een vraag rond energie en wonen. Vervolgens ontstond ruimte om nieuwe stappen te zetten en nieuwe contacten aan te gaan. Via Rozet in Presikhaaf ontstond uiteindelijk het initiatief Jonge Pen, waarin kinderen leren hun eigen verhaal te schrijven en een boek te maken.
Tijdens de bijeenkomst vertelde Dina, een van de jonge deelnemers, op het podium over haar eigen werk. Het persoonlijke verhaal maakte duidelijk dat de opbrengst van energiehulp niet altijd vooraf te voorspellen is. Een praktische hulpvraag kan het begin zijn van nieuwe contacten, activiteiten en mogelijkheden.
TNO: energiehulp kan ook gezondheidswinst opleveren
Die praktijkervaring kreeg tijdens de avond een wetenschappelijke verdieping. Batoul Mesdaghi, onderzoeker bij TNO, presenteerde de resultaten van het onderzoek ‘Weerbaar door energiehulp en woningrenovaties’. Het onderzoek laat zien dat energiehulp en woningverbetering verder kunnen gaan dan energiebesparing en een comfortabeler huis. Er zijn ook positieve effecten zichtbaar op gezondheid en welzijn, waarmee het belang zichtbaar werd van een aanpak waarin energie, wonen en gezondheid niet als afzonderlijke onderwerpen worden behandeld.
De vraag is dan niet alleen hoe de energierekening omlaag kan, maar ook wat een warmer, comfortabeler en gezonder huis betekent voor het dagelijks leven van bewoners.
Hans Peter Jung: waar ligt het verlangen?
Huisarts Hans Peter Jung bracht vervolgens het gedachtegoed van Positieve Gezondheid in. Het gaat daarbij niet alleen om klachten of problemen, maar ook om de vraag wat voor iemand belangrijk is en waar diegene naartoe wil. Jung gebruikte daarvoor de metafoor van ‘verlangen naar de eindeloze zee’.
Niet beginnen met wat iemand volgens een ander zou moeten veranderen, maar aansluiten bij wat iemand zelf belangrijk vindt.
Dat uitgangspunt sluit aan bij het werk van energiecoaches. Zij komen bij mensen thuis met uiteenlopende situaties en vragen. Goed luisteren en aansluiten bij de behoefte van de bewoner zijn daarbij essentieel.
Na de pauze: van inzichten naar de praktijk
Na de pauze werd de stap naar de dagelijkse praktijk gezet. Deelnemers gingen groepsgewijs zelf aan de slag aan de hand van een concrete case. De vraag was niet alleen hoe het energieprobleem kon worden aangepakt, maar hoe je naar een huishouden kijkt wanneer ook gezondheid, welzijn en de mogelijkheden van de bewoner onderdeel van het gesprek zijn. De verschillende onderdelen van deze Kick Off kwamen daarmee goed samen: de praktijkervaring van de energiecoaches, het TNO-onderzoek en het gedachtegoed van Positieve Gezondheid.
Breed netwerk in Arnhem
De Arnhemse Aanpak Energiearmoede staat niet op zichzelf. Rond het thema energiearmoede is in Arnhem en de regio een breed netwerk ontstaan van organisaties die vanuit verschillende invalshoeken bijdragen aan het terugdringen van energiearmoede en het verbeteren van de leefomgeving. Dat overzicht van betrokken organisaties was niet alleen zichtbaar in een enkele sheet, maar ook in de diversiteit van aanwezigen in de zaal.
Partners en betrokken organisaties
Gemeente Renkum, Gemeente Rheden, Goed geregeld Arnhem, TNO, Alliander, GGD Gelderland Midden, Energiebank, Energiewinkel, Onze huisartsen, VluchtelingenWerk Nederland, Gemeente Arnhem, ICTA NOA, Stichting Het Werkt, Rijnstad, Kenniscentrum Duurzaam Leven van Milieu Centraal, Vivare, Leergeld, de 1voud, Werkplaats Rheden, Provincie Gelderland, Stichting Urgente Noden, Stichting Samra, BuurtKlusBedrijf Arnhem, Nationaal Warmtefonds, FIXbrigade, Ecovrede, Openbaar Beleven, Renkumse Huurdersvereniging, BuurtKlusBedrijf, SWOA, Bureau Ruimtekoers, Wijkteams Arnhem, Heel Arnhem Schoon, Volkshuisvesting, Studio Kroonsteen, Vansem en Wijkvereniging Dieren-West.
Deze brede samenwerking laat zien dat energiearmoede niet vanuit één organisatie of één beleidsterrein kan of moet worden aangepakt. Gemeenten, woningcorporaties, zorg en welzijn, energiepartners, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen hebben ieder een eigen rol. Juist door die verbindingen kan een vraag over energie worden gekoppeld aan andere vormen van ondersteuning wanneer dat nodig is.
Energiehulp gaat over de mens achter de energierekening
De bijeenkomst in het Posttheater bracht verschillende perspectieven bij elkaar.
~ Het verhaal van Hanan liet zien wat persoonlijk contact onverwacht kan opleveren.
~ Het TNO-onderzoek onderbouwde dat energiehulp en woningverbetering ook gezondheidswinst kunnen betekenen.
~ Hans Peter Jung plaatste het geheel in het perspectief van Positieve Gezondheid.
~ De case na de pauze vertaalde genoemde inzichten naar de dagelijkse praktijk.
De vraag achter een hoge energierekening is lang niet altijd alleen een energievraag is. Juist door tijd te nemen voor het gesprek ontstaat zicht op de situatie van de bewoner. Dat kan leiden tot praktische energiebesparing, maar ook tot aandacht voor gezondheid, welzijn en andere mogelijkheden. De energiecoach komt misschien binnen vanwege de energierekening. Maar achter de voordeur begint het echte gesprek.
Dat is de kracht van de Arnhemse Aanpak Energiearmoede.
Met de start van het nieuwe stookseizoen gaan de energiecoaches van Energiebank regio Arnhem opnieuw op pad. Samen met bewoners en het brede netwerk van partners wordt gewerkt aan een aanpak waarin energie, wonen, gezondheid en welzijn met elkaar verbonden zijn.